Αφηγήσεις Σπουδαίων Γυναικών: Φαίδρα Γιαννέλου





Τη Φαίδρα τη γνωρίσαμε πριν χρόνια όταν, αναζητώντας νέους μουσικούς και μαέστρους, πέσαμε τυχαία πάνω στο όνομά της. Έκτοτε παρακολουθούμε ανελλιπώς το έργο και την εξέλιξή της σε αυτό που θα λέγαμε σήμερα, ένας σπουδαίος άνθρωπος.


Λίγα λόγια για εκείνη:



Γεννημένη στην Αθήνα, θα μετακομίσει στην Κέρκυρα απ' όπου το 2008, θα λάβει το πτυχίο της από το τμήμα Μουσικών Σπουδών του Ιονίου Πανεπιστημίου με ειδίκευση στη Διεύθυνση Ορχήστρας υπό την επίβλεψη του καθηγητή Μίλτου Λογιάδη. Αργότερα, θα προβεί σε σχετικές μεταπτυχιακές και διδακτορικές σπουδές στο ίδιο Πανεπιστήμιο.


Οι υποτροφίες και τα βραβεία σε αυτό της το ταξίδι υπήρξαν αναρίθμητα, οι διεθνείς συνεργασίες της ως μαέστρου και εκπαιδεύτριας ακόμα περισσότερες


Τι κάνει τελικά ένα μουσικό σπουδαίο; Οι γνώσεις, ο φόβος, το πάθος...το φύλο του; Η Φαίδρα, κατέβηκε για μερικές παύσεις από το πόντιουμ θέλοντας να καταρρίψει με τη συνέντευξή της το στερεότυπο του να’σαι γυναίκα μαέστρος αποκαλύπτοντάς μας πως εκτός από μουσικός η ζωή της έμελλε να γίνει…και διαιτήτρια.


Αβάντι, λοιπόν, μαέστρο!




Θα ξεκινήσω με μια παλαιότερη δήλωσή σας. Λέτε πως “ο σημερινός καλλιτέχνης” θα πρέπει να αποφεύγει “την προσκόλληση στην τέχνη του”. Ακούγεται σχεδόν προφητικό το να μπορείς να κινείσαι ανεξάρτητα από μία ταυτότητα που σε συνοδεύει από τα παιδικά χρόνια, εκείνη του μουσικού. Πιστεύετε πως το ίδιο μπορεί να συμβεί και με το καλούπι της γυναίκας;


Είναι γεγονός ότι οι άνθρωποι τείνουμε να χαρακτηρίζουμε τους ανθρώπους με περίσσεια ευκολία. Κάποιες φορές, σύμφωνα με την επαγγελματική τους ιδιότητα. Συγκεκριμένα, μάλιστα, σε πολλούς συναδέλφους αρέσει να τους αποκαλούν «μαέστρο». Προσωπικά, από τότε που ακολούθησα την κατεύθυνση της Διεύθυνσης Ορχήστρας στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο, ποτέ δε με κολάκευε να με αποκαλούν έτσι οι συμφοιτητές μου στη σχολή. Σκεφτόμουν πως με τοποθετούν σε πλαίσια. Το ίδιο, πιστεύω πως ισχύει, αντίστοιχα, για το καλούπι της γυναίκας. Τι σημαίνει ανδρική ή γυναικεία δουλειά; Όλοι είναι ικανοί για όλα, αρκεί να το θέλουν.


Η Ελλάδα, με ποσοστό 52,2% βρέθηκε στην τελευταία θέση του δείκτη ισότητας της EIGE για θέματα που αφορούν την εργασία, την υγεία κ.α. Θεωρείτε πως επικρατεί ανισότητα και στο χώρο της μουσικής; Σε ποιους τομείς;


Ακόμη και σήμερα, δυστυχώς, υπάρχει μεγάλη ανισότητα στο χώρο της κλασικής μουσικής. Παρατηρούσα φέτος, για άλλη μια φορά, την πασίγνωστη πρωτοχρονιάτικη συναυλία της Φιλαρμονικής της Βιέννης στην τηλεόραση. Οι γυναίκες που παίζουν στην ορχήστρα είναι εμφανώς λιγότερες από τους άνδρες. Να μην αναφερθώ δε στο γεγονός ότι δεν έχει υπάρξει ακόμη γυναίκα να αναλάβει να διευθύνει αυτή τη συναυλία. Έχει ενδιαφέρον να γνωρίζουμε ότι η Αμερικανίδα μαέστρος Marin Alsop ήταν η πρώτη γυναίκα που διηύθυνε στα BBC Proms μόλις το 2013. Επίσης, από τις 130 κορυφαίες επαγγελματικές ορχήστρες των Η.Π.Α., μόνο οι 9 διευθύνονται από γυναίκες, νούμερο που δεν έχει αλλάξει τα τελευταία 20 χρόνια.




Γιατί ακόμα μας ξενίζει το ότι μια γυναίκα βρίσκεται στο πόντιουμ;


Αυτό το αναρωτιέμαι κι εγώ! Νομίζω πως το ίδιο θα ξενίζει σε κάποιους μια γυναίκα στο πιλοτήριο ενός αεροπλάνου ή μια γυναίκα υδραυλικός ή μια γυναίκα οδηγός νταλίκας. Αυτά τα ταμπού και οι προκαταλήψεις πίσω από ανδροκρατούμενα επαγγέλματα πρέπει επιτέλους να γίνουν παρελθόν στις κοινωνίες που θέλουν να αποκαλούνται σύγχρονες. Το γιατί ακόμη μας φαίνεται περίεργη αυτή η εικόνα έγκειται, θεωρώ, στο ότι από την αρχαιότητα η θέση των γυναικών διαχωριζόταν από αυτή των ανδρών. Έχει, λοιπόν, περάσει στο DNA μας μα είναι η ώρα να αλλάξει!


Υπήρξαν αδιαμφισβήτητα σπουδαίες γυναίκες μουσουργοί στο πέρασμά της ιστορίας. Γιατί ακόμα και οι μεγάλες ορχήστρες συνεχίζουν να αγνοούν το έργο τους;


Είναι αλήθεια πως, κατά το 2019, το 95% των συναυλιών σε όλο τον κόσμο συμπεριλάμβαναν στο πρόγραμμά τους αποκλειστικά έργα ανδρών συνθετών. Ύστερα από αυτές τις στατιστικές, κάποιοι οργανισμοί θορυβήθηκαν και δεσμεύτηκαν να συμπεριλαμβάνουν ετησίως ένα ποσοστό έργων γυναικών μουσουργών στο πρόγραμμά τους. Νομίζω πως το πρόβλημα, σε αυτή την περίπτωση, οφείλεται στο ότι οι περισσότερες ορχήστρες ακολουθούν την πεπατημένη, προγραμματίζοντας έργα τα οποία είναι γνωστά στο κοινό, ώστε να το προσεγγίσουν πιο εύκολα. Το ζήτημα είναι, όμως, να το εκπαιδεύσουν να ακούει καινούργια έργα και να έχει συνεχώς νέα ερεθίσματα.


Υπήρξατε η πρώτη που πήρε την κατεύθυνση της Εκτέλεσης - Διεύθυνσης Ορχήστρας και η πρώτη που αποφοίτησε από το Ιόνιο πανεπιστήμιο με αυτό το πτυχίο. Μιλήστε μας για την όλη εμπειρία. Είχατε επίγνωση της ιστορίας που γράφατε για τις γυναίκες εκείνη τη στιγμή;


Η αλήθεια είναι ότι δεν το σκέφτομαι έτσι, διότι πάντοτε θαύμαζα τις Ελληνίδες γυναίκες μαέστρους που σπούδασαν στο εξωτερικό προγενέστερα από εμένα και κάνουν σήμερα σημαντική καριέρα. Εκτός από το πρώτο ελληνικό πτυχίο Διεύθυνσης Ορχήστρας που δόθηκε σε γυναίκα, ήταν και το πρώτο που δόθηκε γενικά από ελληνικό πανεπιστήμιο. Αυτό το γεγονός είναι πιο σπουδαίο στο μυαλό μου, διότι, μέχρι τότε, δε μπορούσε κάποιος να σπουδάσει Διεύθυνση Ορχήστρας σε πανεπιστημιακό επίπεδο στην Ελλάδα.


Οι σπουδές μου στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο χαρακτηρίζονταν από πολλές ώρες μελέτης και μαθημάτων αλλά και από πολύ όμορφες και χρήσιμες, για μένα, συνεργασίες σε πρόβες και συναυλίες. Είχα την τύχη να διευθύνω εβδομαδιαίως την ορχήστρα του Τμήματος για 3 ώρες. Αυτό το προνόμιο δύσκολα το απολαμβάνουν σπουδαστές στο εξωτερικό, διότι τα αντίστοιχα μουσικά τμήματα δεν τους επιτρέπουν να διευθύνουν την ορχήστρα παρά μόνο 1-2 φορές το χρόνο. Ύστερα από πολλά ταξίδια στο εξωτερικό και από τη συναναστροφή μου με πολλούς μαέστρους σε όλο το κόσμο, έχω να δηλώσω πως δεν ένιωσα ποτέ ότι υστερώ σε γνώσεις ή εμπειρίες. Το αντίθετο μάλιστα. Ο δάσκαλός μου, Μίλτος Λογιάδης, με στήριξε και με στηρίζει με κάθε τρόπο. Νιώθω πολύ τυχερή και ευγνώμων που βρήκα στο Ιόνιο Πανεπιστήμιο ένα δεύτερο σπίτι.




Ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος που έχετε για την τέχνη σας και πώς τον αντιμετωπίζετε;


Αυτή την εποχή του κορωνοϊού, ήρθα για πρώτη φορά αντιμέτωπη με το φόβο της απουσίας συναυλιών και προβών. Παρόλο που η δραστηριότητά μου δεν μειώθηκε αισθητά αυτή την περίοδο, δεν το κρύβω πως ανησυχώ για το μέλλον των μουσικών συνόλων παγκοσμίως. Δεν ξέρω πώς θα μπορέσουν όλα τα σύνολα να επιβιώσουν μετά την πανδημία. Εύχομαι να επανέλθει σύντομα η κατάσταση και να μπορούμε και πάλι να απολαύσουμε τις συναυλίες όπως παλιά.


Σύμφωνα με τον Αντρέ Κοστελανέζ: "Ο μαέστρος έχει το πλεονέκτημα του ότι δεν βλέπει το κοινό του". Αποτελεί τελικά προτέρημα ή ευχολόγια για το άγχος και την ευθύνη σας πάνω στη σκηνή;


Νομίζω πως είναι μια ψευδαίσθηση το ότι δεν βλέπουμε το κοινό κατά τη διάρκεια μιας συναυλίας γιατί πολύ απλά το «νιώθουμε». Μπορώ να καταλάβω, από την πόρτα της σκηνής που ανοίγει, αν η συναυλία έχει, αυτό που αποκαλούμε, θετικά vibes από πλευράς κοινού. Αυτό σημαίνει πως είναι στο χέρι μας να τα διατηρήσουμε μέχρι το τέλος αν είναι θερμά ή να τα ανατρέψουμε αν είναι κάπως ψυχρά. Συνεπώς, δε θεωρώ πως έχουμε κάποιο προτέρημα. Όμως, είναι ευθύνη μας το κοινό να πάρει τα μηνύματα που έχουμε, ως μαέστροι, κατά νου να του μεταδώσουμε.


Έχετε συνεργαστεί με μεγάλες ορχήστρες σε όλα τα μήκη και πλάτη του πλανήτη. Υπήρξε ποτέ προκατάληψη όταν κληθήκατε να διευθύνετε μέλη ορχήστρας;


Μια από τις στιγμές που ένιωσα ότι δεν «γεμίζω το μάτι» των μουσικών ήταν σε ένα ταξίδι μου στη Ρωσία και συγκεκριμένα στην Αγία Πετρούπολη. Εκεί, συνεργάστηκα με μέλη της ορχήστρας του θεάτρου Mariinski. Υπήρχε μια περιρρέουσα ατμόσφαιρα κατά τη διάρκεια των προβών, η οποία με έφερε πολλές φορές σε δύσκολη θέση. Τελικώς, όλα πήγαν καλά και έφυγα με μια όμορφη επίγευση από αυτό το ταξίδι.


Καμιά φορά νιώθω ότι οι γυναίκες πρέπει να αποδείξουμε τα αυτονόητα. Ότι κι εμείς μπορούμε να τα καταφέρουμε σε κάτι φαινομενικά δύσκολο. Επίσης, κάποιες φορές νιώθω ότι όταν κάνουμε λάθος, δεν μας αντιμετωπίζουν πάντοτε με την ίδια ανεκτικότητα σε σχέση με τους άνδρες μαέστρους. Αλλά είναι και τόσες πολλές οι φορές που έχω λάβει εγκωμιαστικά σχόλια από τους μουσικούς, που το ισοσταθμίζει.





Ποια είναι η συνεργασία που ξεχωρίζετε μέσα στις τόσες και γιατί;


Οι πιο ιδιαίτερες εμπειρίες που είχα ποτέ ως μαέστρος ήταν στο θέατρο Ηρώδου του Αττικού. Είχα την ευκαιρία να διευθύνω αρκετές φορές σε αυτό το μοναδικό θέατρο στο οποίο η ατμόσφαιρα που δημιουργείται κατά της διάρκεια μιας συναυλίας είναι κάτι το ανείπωτο. Πιο συγκεκριμένα, τον Αύγουστο του 2017, διηύθυνα 320 νέους μουσικούς στη σκηνή του Ηρωδείου να ερμηνεύουν μαζί μου την «Ωδή στη Χαρά» του Ludwig van Beethoven. Αυτή η εμπειρία έχει χαραχθεί στην ψυχή μου.


Υπάρχει ανταγωνισμός ή αλληλοϋποστήριξη μεταξύ των γυναικών μαέστρων;


Υπάρχουν και τα δυο. Έχει να κάνει με τον άνθρωπο. Προσωπικά, έχω δεχθεί πολλή στήριξη από γυναίκες μαέστρους αλλά και ανταγωνισμό. Ιδιαιτέρως, σε διαγωνισμούς μαέστρων. Όμως, αυτή είναι και η φύση ενός διαγωνισμού. Μετά από κάποιες εμπειρίες σε διαγωνισμούς τείνω να συμφωνήσω με τον Béla Bartók, ο οποίος είχε δηλώσει ότι: «Οι διαγωνισμοί είναι για άλογα, όχι για καλλιτέχνες».


Πρόσφατα, σας είδαμε να διευθύνετε την ΚΟΑ (Κρατική Ορχήστρα Αθηνών) σε μια περίοδο ομολογουμένως προβληματική. Οι κριτικοί δεν μπόρεσαν να παραβλέψουν τις δυσκολίες που επέφερε η πανδημία στο όλο αποτέλεσμα. Πώς το βιώσατε εσείς;


Όντως, κλήθηκα να διευθύνω την ΚΟΑ τον Οκτώβριο σε συναυλία με κοινό και μάλιστα ειδοποιήθηκα την τελευταία στιγμή. Το ότι ανέλαβα αυτή τη συναυλία για μένα ήταν ιδιαίτερα τιμητικό αλλά είχε και το τίμημά του. Είχα ελάχιστο χρόνο να προετοιμαστώ αλλά και να αντιμετωπίσω τις δυσκολίες αυτού του εγχειρήματος. Δεν γνώριζα μέχρι και την τελευταία στιγμή αν η συναυλία θα πραγματοποιηθεί τελικά, οι μουσικοί είχαν αποστάσεις, γεγονός που προκάλεσε πολλά προβλήματα στην ακουστική, και το κοινό ήταν μειωμένο εξ ορισμού λόγω κορωνοϊού. Κοιτάζοντας πίσω, αυτή τη στιγμή, διαπιστώνω πως ήταν ένας άθλος. Οι κριτικές ήταν απόλυτα υποστηρικτικές, τονίζοντας την ιδιαιτερότητα της κατάστασης. Προσωπικά, χάρηκα περισσότερο τη συναναστροφή με τους μουσικούς και το κοινό την ώρα της συναυλίας. Είχαμε όλοι λαχτάρα να δημιουργήσουμε ξανά μουσική μαζί!





Τι, τελικά, μπορεί να μας διδάξει η μουσική για την ισότητα φύλων;


Μπορεί σίγουρα να μας διδάξει να εκτιμάμε. Αν εκτιμήσουμε και θαυμάσουμε το μεγαλείο της, αυτόματα θα εκτιμήσουμε και τον άνθρωπο και τις ικανότητές του, ανεξαρτήτως φύλου. Επίσης, η μουσική εξημερώνει τα ήθη. Ας ελπίσουμε, λοιπόν, ότι μπορεί να βοηθήσει στην ώριμη σκέψη και την παραδοχή της ισότητας των δύο φύλων.


Μια όμορφη συγκυρία προέκυψε πολύ πρόσφατα και θα ήθελα να την αναφέρω. Μου προτάθηκε να συμμετέχω ως μαέστρος σε μια πολύ «ιδιαίτερη» όπερα, η οποία θα λάβει χώρα το καλοκαίρι του 2021 (κορωνοϊού επιτρέποντος), στο Φεστιβάλ Αθηνών αλλά και στα νησιά Χίος και Οινούσσες. Σε αυτή την παραγωγή λοιπόν, μου έχει ζητηθεί, εκτός από το να διευθύνω το έργο, να έχω το ρόλο του διαιτητή, μιας και όλη η υπόθεση της όπερας είναι ένας ποδοσφαιρικός αγώνας! Η καινοτόμα αυτή ιδέα του συνθέτη Λευτέρη Βενιάδη με εξέπληξε πολύ θετικά και μπήκα στη διαδικασία να διαβάσω για τις γυναίκες διαιτητές που υπάρχουν στον κόσμο. Ήταν συγκλονιστικό το πόσο οικεία ένιωσα διαβάζοντας τις απόψεις τους και τις ιστορίες τους…


Ποια είναι η συμβουλή σας στις μελλοντικές Ελληνίδες μαέστρους που ξεκινάνε τώρα την καριέρα τους;


Η συμβουλή μου είναι να παλεύουν συνεχώς για το πάθος τους χωρίς να υπολογίζουν σχόλια και αντιδράσεις κακόβουλων ανθρώπων. Να μην τις σταματάει τίποτα και κανένας.




Τι να περιμένουμε σύντομα από εσάς;


Λόγω κορωνοϊού, είναι όλα ρευστά. Ελπίζω οι συναυλίες και τα ταξίδια που έχουν μετατεθεί από το 2020, αλλά και όλα αυτά που προγραμματίζονται για το 2021, να πραγματοποιηθούν. Ένα από τα ευχάριστα γεγονότα του 2020 ήταν ότι ξεκίνησε η συνεργασία μου με τη Χορωδία Χίου, η οποία απαρτίζεται από χορωδούς γεμάτους όρεξη για δημιουργία. Με τη Χορωδία αποφασίσαμε να μη σταματήσουμε λόγω κορωνοιού. Έτσι, φτιάξαμε ένα βίντεο «καραντίνας», όπως συνηθίζεται πλέον να ονομάζεται, στο οποίο τραγουδάμε το τραγούδι «Περιμπανού» του Μάνου Χατζιδάκι.


Μπορείτε να απολαύσετε το τραγούδι εδώ:



Τέλος, η «Όπερα Ποδοσφαίρου» του Λευτέρη Βενιάδη, που ανέφερα και προηγουμένως, είναι ένα μεγάλο στοίχημα για μένα αυτή την καλλιτεχνική σεζόν, μιας και θα συνδυάζει πολλές δραστηριότητες: μουσικό συντονισμό όλων των συντελεστών αλλά και διαιτησία…!



/Η AUThors ευχαριστεί τη Φαίδρα Γιαννέλου για την παραχώρηση της συνέντευξης καθώς και για τη μέχρι τώρα προσφορά της στο δρόμο για ισότητα/


Περισσότερα για το εργοβιογραφικό της μπορείτε να βρείτε και να διαβάσετε εδώ.


#authors #authorsteam #music #composition #gender #sexism #faidragiannelou

611 προβολές0 σχόλια
 
This site was designed with the
.com
website builder. Create your website today.
Start Now