Μαθαίνοντας για τις Αρχαίες Ελληνίδες Θεές


Επιμέλεια: Κατερίνα Δήμκου


Όλοι γνωρίζουμε λίγο-πολύ το αρχαίο ελληνικό δωδεκάθεο και φυσικά τις γυναικείες μορφές που ανήκουν σε αυτό. Η ανάγκη του ανθρώπου να εξηγήσει τα φαινόμενα γύρω του, φυσικά και κοινωνικά, τον οδήγησε ιστορικά στη δημιουργία θρησκειών από τα αρχαία χρόνια. Το δωδεκάθεο έπαιζε σημαντικό ρόλο τόσο στη θρησκευτική, όσο και στην κοινωνική ζωή των αρχαίων πόλεων. Οι θηλυκότητες δε θα μπορούσαν ασφαλώς να λείπουν από τα αφηγήματα, τους μύθους και τους θρύλους των αρχαίων Ελλήνων. Η γυναίκα, παρά τον περιορισμένο ρόλο της και τις ελλείψεις αυτών που σήμερα θεωρούνται βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, σε αρκετές πόλεις-κράτη έχαιρε του σεβασμού της κοινωνίας κυρίως για τον ρόλο της ως ζωοδόχος πηγή. Είναι γεγονός όμως ότι πέραν αυτού του πολύ σημαντικού, αν και περιορισμένου στην οικιακή ζωή ρόλου της, η γυναίκα στην αρχαία Ελλάδα ήταν καθηλωμένη στον ρόλο της μητέρας, της συζύγου και αυτής που συντηρούσε την οικογενειακή εστία. Όλα αυτά τα καθήκοντα τα αναλάμβανε μετά τον γάμο, που σύμφωνα με τον Αριστοτέλη αποτελούσε ένα είδος εμπορικής συμφωνίας. Οι Ελληνίδες θεότητες ωστόσο παρουσιάζονται ως οι πρώτες φεμινιστικές μορφές, καθώς ο ρόλος τους τους δίνει τη δυνατότητα να υποστηρίξουν τη θηλυκή τους υπόσταση και να έχουν πολλές φορές παραδοσιακά «ανδρικές» ιδιότητες.


Παρακάτω λοιπόν θα αναλύσουμε τις θεϊκές παρουσίες στον Ελλαδικό χώρο κατά τη διάρκεια της αρχαιότητας.



Προϊστορικά Χρόνια


Στην Ελλάδα αλλά και σε όλη την Ευρώπη, αρχαιολογικές ανασκαφές έχουν αποκαλύψει την ύπαρξη ειδωλίων, εκ των οποίων πολλά αναπαριστούν γυναικείες. Ορισμένοι ερευνητές πιστεύουν ότι η ύπαρξη μιας μητέρας-θεάς αποτελεί απόρροια κάποιας μητριαρχικής κοινωνίας στις προϊστορικές κοινωνίες. Πρόκειται για μια ερμηνεία η οποία ήταν ευρέως διαδεδομένη για μεγάλο χρονικό διάστημα. Ωστόσο, τα στοιχεία που προσφέρει η εθνογραφία για τις πρώτες εκείνες κοινωνίες είναι πολύ μπερδεμένα. Υπήρχαν σίγουρα πολλές ρωμαλέες γυναίκες οι οποίες θα συμμετείχαν στις εργασίες, ενώ σύμφωνα με τον Ηρόδοτο και τις παραδόσεις γύρω από τις Αμαζόνες πρέπει να υπήρχε και μια περίοδος που οι γυναίκες έπαιρναν μέρος σε πολεμικές διενέξεις. Αφήνεται να εννοηθεί δηλαδή ότι κάποια στιγμή η ανθρωπότητα ήταν κάτω από μητριαρχικό καθεστώς. Ωστόσο, σύμφωνα με την Σιμόν Ντε Μποβουάρ και το έργο της, Το δεύτερο φύλο, η επιβολή ενός μητριαρχικού καθεστώτος φαντάζει αδύνατη. Άλλωστε, η σωματική δύναμη που είχε ο άνδρας θα τον έκανε σίγουρα πιο ανεξάρτητο, εφόσον αυτός ήταν υπεύθυνος για την εξασφάλιση πόρων για τη διαβίωση της νεολιθικής οικογένειας.


Η απόδοση θρησκευτικής ερμηνείας σε αυτά τα πρώτα δείγματα πολιτισμού βγάζει νόημα από την άποψη ότι οι γυναικείες μορφές παρουσιάζονται ως υπερτροφικές, ένα χαρακτηριστικό που στην αρχαιολογία ταυτίζεται με την ευφορία και την καλή υγεία. Αυτό όμως επιτρέπει και έναν άλλον συλλογισμό, ότι υπήρχε σεβασμός προς τις γυναίκες ως παρόχους ζωής και έτσι οι άνδρες εξασφάλιζαν περισσότερη τροφή για τις ίδιες, άρα η ζυγαριά της ιεραρχίας πιθανώς να έγερνε προς τις γυναίκες κατά τα προϊστορικά χρόνια. Παράλληλα, η έμφαση που δίνονταν στα γεννητικά όργανα των ειδωλίων δείχνει πόσο σημαντικό ήταν το γεγονός ότι το γυναικείο σώμα χαρίζει τη ζωή. Δεν είναι, λοιπόν, περίεργο το θεώρημα ότι η γυναικεία φύση γιορτάζεται και θεωρείται σημαντική, ούτε ότι ενδεχομένως μια πρώιμη μορφή της θρησκείας πιθανώς να βασίζεται σε μια γυναικεία θεϊκή υπόσταση με τη μορφή μιας μητέρας-θεάς που συμβολίζει τη γονιμότητα και την ευζωία.




Οι Γυναικείες Θεότητες τους Επόμενους Αιώνες:


Με την εξέλιξη του πολιτισμού σε όλες τις εκφάνσεις του, βλέπουμε μια πιο σταθερή προσέγγιση και στη θρησκεία με την εδραίωση του παγανισμού στην Ελλάδα. Βέβαια, ανάλογα με την περιοχή υπήρχαν και άλλοι θεοί, μικρότεροι, τους οποίους θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως τοπικούς προστάτες, κάτι σαν πολιούχους της κάθε πόλης-κράτους. Οι γυναίκες ως θεϊκές υποστάσεις, σαφώς, δε θα μπορούσαν να λείπουν. Το δωδεκάθεο συντελείται σαν όρος στη Δύση του 16ου αιώνα, στην πραγματικότητα όμως οι βασικοί θεοί είναι δεκατέσσερις και σε κάθε περιοχή αλλάζουν σύνθεση. Οι έξι βασικές γυναίκες του δωδεκάθεου είναι η Ήρα, η Αθηνά, η Αφροδίτη, η Άρτεμις, η Δήμητρα και η Εστία. Άλλες μικρότερες γυναικείες θεότητες περιλαμβάνουν την Ήβη, την Περσεφόνη, την Ειλείθυια, την Ευποσία, τη Λητώ, τη Μαία. Οι κατηγορίες φυσικά πληθαίνουν με θεότητες του πολέμου όπως η Αλαλά, οι Μούσες, οι Τιτάνιες θεότητες, η Νίκη και η Βία. Εμείς όμως θα δούμε τις βασικές θεότητες του αρχαίου κόσμου, οι οποίες ήταν γνωστές και στα πέρατά του.



Ο εν δυνάμει βιασμός της θηλυκής υπόστασης παρουσιάζεται ως ένα ζήτημα γυναικείας φιλαρέσκειας, βάσει του οποίου το θύμα είναι αυτό που προκάλεσε τον θύτη, αντίληψη που καθρεφτίζει το πλαίσιο της εποχής και που εν συνεχεία, εξελίσσεται και διαιωνίζεται έως και σήμερα.


Η Αθηνά:


Θεά της Σοφίας, της Ελιάς, προστάτιδα της αρχαίας πόλης-κράτους και μια από τις βασικές θεότητες του πολέμου. Η Αθηνά είναι κόρη του Διά και της πρώτης γυναίκας του, της θεάς Μήτιδος που ήταν κόρη του Ωκεανού. Όταν ο Δίας έμαθε χάρις σε ένα χρησμό πως η Μήτις θα γεννήσει ένα παιδί που θα του πάρει την εξουσία, κατάπιε τη Μήτιδα ενώ εγκυμονούσε. Ο Δίας έπειτα από κάποιον καιρό άρχισε να πάσχει από πονοκεφάλους και έτσι ζήτησε από τον Ήφαιστο να τον χτυπήσει με ένα σφυρί στο κεφάλι. Ο Ήφαιστος υπάκουσε και μόλις τον χτύπησε, ξεπρόβαλε η Αθηνά φορώντας περικεφαλαία και κρατώντας ασπίδα. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ίδια η Αθηνά κοιτώντας τον Δια, αναγνώρισε την υπεροχή του και πέταξε την περιβολή της στα πόδια του. Βλέπουμε λοιπόν πως ακόμα και μέσα σε αυτό το πλαίσιο, η γυναίκα ως θεότητα παραδέχεται την υπεροχή του άνδρα απέναντι της. Η ερμηνεία που δίνεται στη μυθολογία θέλει τον Δια ως την κεφαλή του Ολύμπου και ως εκ τούτου οποιαδήποτε μορφή απειλεί την εξουσία του ή τη θέση του σε αυτό το στερέωμα, ιδιαίτερα αν πρόκειται για γυναίκα, πρέπει να εξουδετερωθεί ή να αναγνωρίσει την εξουσία του. Ανεξάρτητα από το πόσο σπουδαίος είναι ο ρόλος της εκάστοτε γυναικείας υπόστασης, η γυναίκα είναι αιχμάλωτη της φύσης της και της πατριαρχίας η οποία την αντιμετωπίζει ως ζωοδόχο πηγή και θεωρεί την εγκυμοσύνη της ως εκπλήρωση του ρόλου της και ως υπέρτατη αποστολή που πρέπει να φέρει εις πέρας, πράγμα που καθρεφτίζεται και στη θρησκεία της εκάστοτε εποχής. Η περίπτωση της Αθηνάς διαφέρει καθώς η ίδια αποτελεί ένα σύμβολο της διαφύλαξης της παρθενίας. Ο μόνος που προσπάθησε να την προσεγγίσει ερωτικά ήταν ο Ήφαιστος ο οποίος εκσπερμάτωσε στο πόδι της. Η Αθηνά σκούπισε με αηδία το πόδι της και πέταξε το κομμάτι υφάσματος στη γη.


Άλλο ένα ζήτημα που προκύπτει είναι αυτό της παρθενίας και της διαφύλαξης της. Η Αθηνά, η πολεμοχαρής, η σοφή, αποτελεί σύμβολο της παρθενίας, μια δυναμική θηλυκή υπόσταση που δε μπορεί να αποζητά τη σεξουαλικότητα και τη συντροφικότητα σε αντίθεση με τους άλλους θεούς, αρσενικού γένους, οι οποίοι είναι υπερσεξουαλικοί. Αυτό το γεγονός πιθανώς έχει τις ρίζες του στην επιθυμία για τη συνέχεια του γένους και έτσι αποκλείεται η πιθανότητα νόθων τέκνων. Ο μόνος τρόπος για έναν άνδρα στην αρχαιότητα να διασφαλίσει ότι οι απόγονοι θα ήταν σίγουρα δικοί του θα ήταν με το να είναι βέβαιος πως η γυναίκα με την οποία θα τεκνοποιήσει είναι παρθένα. Μόνο έτσι θα μπορούσε να βεβαιωθεί ότι δεν πρόκειται να υπάρξουν απόγονοι από την πλευρά της γυναίκας του και άρα να διασφαλίσει τη θέση του, ιδιαίτερα αν ήταν ένας άνδρας της ανώτερης κοινωνικής τάξης. Ο περιορισμός που ισχύει όμως για τις γυναίκες δεν ισχύει για τους άνδρες, καθώς οι τελευταίοι είναι σε θέση να τεκνοποιούν εκτός γάμου, είτε με εταίρες, είτε με δούλες. Τα λεγόμενα αυτά νόθα τέκνα δεν αποτελούσαν απειλή, συνήθως λόγω της «ταπεινής» καταγωγής τους, εκτός και εάν ο ίδιος ο πατέρας τους τα αναγνώριζε. Γίνεται σαφές λοιπόν πως οι άνδρες βρίσκονται σε μια πλεονεκτική θέση, καθώς ασκούν έλεγχο στο σώμα της γυναίκας επιβάλλοντας περιορισμούς, μιας και αναγνωρίζουν το βιολογικό προνόμιο της να χαρίζει το δώρο της ζωής σε αυτόν που επιθυμεί.




Η Ήρα:


Η Ήρα είναι σύζυγος του Δια και κόρη του Κρόνου και μετά την εκθρόνιση του τελευταίου, ο Δίας τη ζήτησε σε γάμο. Αν και η ίδια δεν τον ήθελε, μια μέρα που περπατούσε στο δάσος, ο Δίας μεταμορφώθηκε σε κούκο και έπεσε στα πόδια της, έπειτα πήρε την πραγματική του μορφή και έκαμψε τις τελευταίες αντιστάσεις της Ήρας, υποχρεώνοντας την να δώσει όρκο για γάμο. Η Ήρα είναι θεά του γάμου, γι’ αυτό συχνά παρουσιάζεται να κρατάει το ρόδι, σύμβολο της γονιμότητας. Και σε αυτή την περίπτωση πάντως παρατηρούμε ότι ο ρόλος του άνδρα, ταυτίζεται με αυτόν του κυνηγού που πρέπει να κάμψει τις αντιστάσεις της γυναίκας και που αν δε μπορεί να το κάνει, τότε θα επιβάλλει τη θέλησή του. Χαρακτηριστικό είναι ότι η Ήρα ζηλεύει τον Δια και συχνά τιμωρεί τις γυναίκες οι οποίες συνευρίσκονται μαζί του ερωτικά, ακόμα και εάν αυτό γίνεται παρά τη θέλησή τους και δια της βίας. Ο εν δυνάμει βιασμός της θηλυκής υπόστασης παρουσιάζεται ως ένα ζήτημα γυναικείας φιλαρέσκειας, βάσει του οποίου το θύμα είναι αυτό που προκάλεσε τον θύτη, αντίληψη που καθρεφτίζει το πλαίσιο της εποχής και που εν συνεχεία, εξελίσσεται και διαιωνίζεται έως και σήμερα. Ένα αρκετά ενδιαφέρον στοιχείο της Ήρας είναι, ότι σύμφωνα με μια άλλη εκδοχή του μύθου, δεν χρειάστηκε τη βοήθεια του Δια για να τεκνοποιήσει αλλά γέννησε μόνη της τον Ήφαιστο. Πρόκειται για μια ιδιαιτερότητα που ξεφεύγει από τα κλασικά αφηγήματα που θέλουν τις θεότητες αλλά και τις θνητές γυναίκες έρμαια στα χέρια του κάθε μυθικού ανδρικού προσώπου και επαναπροσδιορίζει τη δυναμική, εντάσσοντας τη βαρύτητα της τεκνοποίησης στη θέληση της θεάς και όχι του Δια.




Η Αφροδίτη:


Η θεά του έρωτα, της ομορφιάς, της σεξουαλικότητας και της τεκνοποίησης. Γεννήθηκε όταν ο Κρόνος έκοψε τα γεννητικά όργανα του Ουρανού και τα πέταξε στη θάλασσα. Από τον αφρό αναδύθηκε η θέα Αφροδίτη. Είναι ενδιαφέρουσα η μυθολογική φιλολογία γύρω από το πρόσωπο της Αφροδίτης. Είναι χαρακτηριστικές οι αναφορές στην ομορφιά της, γι’ αυτό ο Δίας αποφάσισε να την παντρέψει με τον Ήφαιστο, ώστε να μην υπάρξουν συγκρούσεις ανάμεσα στους θεούς. Ωστόσο παρά τον στημένο γάμο, η Αφροδίτη είχε πληθώρα εραστών, ανάμεσα τους και ο Άρης. Βλέπουμε λοιπόν μια θηλυκή θεϊκή μορφή η οποία μπορεί να απολαμβάνει τον έρωτα με διάφορους εραστές και για τον λόγο αυτό ίσως θεωρείται η προστάτιδα των σεξεργατριών. Το πιο ενδιαφέρον σχετικά με το πρόσωπο της Αφροδίτης είναι ότι αντιπαραβάλλεται με το πρότυπο της μητέρας-θεάς. Έτσι, στην Αφροδίτη δίνονται οι ρόλοι της μητέρας, της πολεμίστριας, της κόρης, της πόρνης, της συζύγου, με μόνο κοινό παρονομαστή το φύλο της.


...οι άνδρες βρίσκονται σε μια πλεονεκτική θέση, καθώς ασκούν έλεγχο στο σώμα της γυναίκας επιβάλλοντας περιορισμούς, μιας και αναγνωρίζουν το βιολογικό προνόμιο της να χαρίζει το δώρο της ζωής σε αυτόν που επιθυμεί.


Η Άρτεμις:

Η κόρη της Λητούς και του Διά, θεά του κυνηγιού, προστάτιδα των παιδιών και των εφήβων, θεά της έμμηνου ρήσης καθώς ταυτίζεται με τη Σελήνη, η οποία με τη σειρά της συνδέεται με την περίοδο των γυναικών. Επίμονη, δραστήρια και έξυπνη, η Άρτεμις κερδίζει τη συμπάθεια του Δια, ενώ παράλληλα είναι μια εκ των τριών θεών —μαζί με την Εστία και την Αθηνά— που δεν υποτάσσεται στη γοητεία της Αφροδίτης. Η Άρτεμις είναι μια πολύ ενδιαφέρουσα προσωπικότητα, δυναμική και αυτόνομη. Δεν αναζητά τον έρωτα, όπως και η Αθηνά, γι’ αυτό και πολλές φορές συνδέεται με την αιώνια παρθενία. Ο χαρακτήρας της πέρα από σοβαρός, δεν συγχωρεί εύκολα, οποιαδήποτε προσβολή προς το πρόσωπό της επιφέρει την παραδειγματική τιμωρία, όπως τότε που η Καλλιστώ, η κόρη του Λυκάονα, κόντεψε να χάσει τη ζωή της από τα βέλη της θεάς γιατί, αποπλανημένη από τον Δια, είχε χάσει την αγνότητα της και είχε μείνει έγκυος. Για ακόμα μία φορά βλέπουμε το μοτίβο που θέλει τη γυναίκα υπεύθυνη για την αποπλάνησή της και όχι το φυσικό πρόσωπο που την αποπλανεί. Αν και η θεά συνήθως παρουσιάζεται ως σοβαρή και αποφασιστική, κατά τη θεομαχία εμφανίζεται ανώριμη και θύμα των περιστάσεων καθώς οφείλει να υπακούει, να σέβεται και να συμμορφώνεται στις επιταγές της γυναίκας, του πατέρα της και του αδελφού της. Πρόκειται δηλαδή για μια περίπτωση επιβολής ισχύος σε μια κατά τ’ αλλά αρκετά ανεξάρτητη θηλυκότητα που γνωρίζει τι θέλει.



Η Εστία:


Αδερφή του Διά και της Ήρας και κόρη του Κρόνου, η Εστία είναι η προστάτιδα της οικογένειας και της οικιακής ζωής. Σε αντίθεση με άλλες θεές που είχαν λαμπερές γιορτές προς τιμήν τους, η Εστία λατρευόταν ιδιωτικά και όχι στον δημόσιο βίο. Χαρακτηριστικό είναι επίσης ότι επειδή ο ρόλος της περιορίζεται στον ιδιωτικό βίο, δεν φεύγει ποτέ από τον Όλυμπο, ούτε συναντάται συχνά στα αρχαία κείμενα όπως άλλες θεότητες. Η Εστία συμβολίζει επίσης τη σχέση μεταξύ αποίκων και των μητρικών πόλεων απ’ όπου προήλθαν. Επιπλέον, είχε άμεση σχέση με το στοιχείο της φωτιάς, αργότερα όμως εκτοπίζεται από αυτό και περιορίζεται στον ρόλο της, ως προστάτιδα του οίκου. Βλέπουμε δηλαδή πως μια απόγονος Τιτάνων, η οποία αρχικά διαχειρίζεται ένα τόσο σημαντικό στοιχείο για τον αρχαίο άνθρωπο όπως η φωτιά, περιορίζεται σε έναν οικιακό ρόλο. Γινόμαστε, λοιπόν, μάρτυρες της κατάρρευσης ενός μητριαρχικού προτύπου που αντικαθίσταται από ένα πατριαρχικό, ενώ παράλληλα αποδίδεται και σε αυτήν το στοιχείο της παρθενίας με στόχο να υποδουλωθεί και να ελεγχθεί. Φαίνεται, συνεπώς, πώς μια μητριαρχική κοινωνία, ή έστω μια κοινωνία όπου η μητέρα έχει πρωταρχικό ρόλο και βρίσκεται στο κέντρο αυτής μετατρέπεται σε μια κοινωνία πατριαρχική, όπου ο άνδρας προσπαθεί να ελέγξει τη γυναικεία υπόσταση με κοινωνικές κατασκευές όπως ο γάμος και η προίκα.



Η Δήμητρα:


Κόρη του Κρόνου, είναι μια από τις πιο σημαντικές θεές, με ρίζες πριν το δωδεκάθεο, ενδεχομένως και από την εποχή του Χαλκού. Η Δήμητρα είναι η θεά της γης, της γεωργίας και φυσικά της γονιμότητας. Αν και περιγράφεται ιδιαίτερα όμορφη, απέφευγε τους εραστές, ενώ ο πρώτος άνδρας που συνευρέθηκε μαζί της ήταν ο αδελφός της, ο Δίας και από τη συνεύρεση αυτή γέννησε την κόρη της, Περσεφόνη. Ο Δίας είχε μεταμορφωθεί σε ταύρο για να την παρασύρει, ωστόσο μετάνιωσε για την πράξη του και ζήτησε συγγνώμη την οποία η Δήμητρα δέχτηκε. Ο Ποσειδώνας επίσης πολιορκούσε τη θεά και μάλιστα, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά, η Δήμητρα μεταμορφώθηκε σε φοράδα και κρύφτηκε, ωστόσο ο Ποσειδώνας μεταμορφώθηκε σε άλογο και κατάφερε τελικά να ζευγαρώσει μαζί της. Παράγωγα αυτής της συνεύρεσης ήταν μία κόρη, η Δέσποινα, και ένας γιος, ο Αρίων. Η οργή της Δήμητρας για τον βιασμό της από τον Ποσειδώνα της έδωσε το προσωνύμιο Ερινύα, ο Δίας όμως για να την κατευνάσει έστειλε τις Νύμφες να την λούσουν στον ποταμό Λάδωνα. Η επιβολή της ανδρικής βούλησης σε αυτή την περίπτωση κορυφώνεται με τον βιασμό της θεάς από τον Ποσειδώνα και με την απαγωγή της κόρης της, Περσεφόνης, από τον Άδη.



...η γυναίκα είναι αιχμάλωτη της φύσης της και της πατριαρχίας η οποία την αντιμετωπίζει ως ζωοδόχο πηγή και θεωρεί την εγκυμοσύνη της ως εκπλήρωση του ρόλου της και ως υπέρτατη αποστολή που πρέπει να φέρει εις πέρας...


Η Δήμητρα και η κόρη της Περσεφόνη ήταν οι κεντρικοί χαρακτήρες στα Ελευσίνια μυστήρια και στα Θεσμοφόρια, κατά την διάρκεια των οποίων οι γυναίκες νήστευαν και αντάλλαζαν μεταξύ τους άσεμνα αστεία, ενώ η γιορτή έκλεινε με τα Καλλιγένεια όπου οι γυναίκες γλεντούσαν. Είναι ενδιαφέρον πως σε μια εποχή όπου οι γυναίκες είχαν ελάχιστα έως καθόλου δικαιώματα, υπήρχε μια τέτοια γιορτή προς τιμήν τους, σε μια ανδροκρατούμενη κοινωνία όπου το γυναικείο σώμα εορτάζονταν μόνο ως δοχείο της ζωής και ως τίποτα περισσότερο.


Υπάρχουν πολλές ακόμα θεές που θα ήταν αδύνατον να καλύψουμε εκτενώς σε ένα άρθρο, ωστόσο μέσω αυτού του κειμένου μας επιτρέπεται να δούμε τη θέση της γυναικείας υπόστασης μέσα από τα αφηγήματα των προγόνων μας και να ανοίξουμε μια συζήτηση για το πως αυτές οι αντιλήψεις ρίζωσαν στο ασυνείδητο και εξελίχθηκαν με τον χρόνο στον δυτικό πνευματικό πολιτισμό. Πράγματι, ως ιστορικοί, αρχαιολόγοι και φιλόλογοι, ως σπουδαστές των ανθρωπιστικών σπουδών, πρέπει να εξετάζουμε τις πηγές, τους μύθους και τους θρύλους στο πλαίσιο τους και να τους αντιμετωπίζουμε ως προϊόντα της εποχής τους. Με αυτόν τον τρόπο, θα καταφέρουμε να διαφυλάξουμε την αντικειμενικότητά μας. Είναι όμως πρακτικά αδύνατον για έναν σύγχρονο άνθρωπο να βλέπει τις στερεοτυπικές αντιλήψεις, το χάσμα των δυο φύλων, τις ανισότητες που δημιουργήθηκαν λόγω της πατριαρχίας, που εξελίχθηκαν μέσα στον χρόνο, αλλάζοντας μορφή, προσαρμοζόμενες στην δυτική κουλτούρα ανά τους αιώνες και να μην καταλήξει, εντελώς ανθρώπινα, στο συμπέρασμα ότι προέρχονται από τις απαρχές της ανθρώπινης ιστορίας. Η θρησκεία, όπως και η μυθολογία, ανήκουν στο κοινωνικό πλαίσιο της εποχής τους και άρα κατοπτρίζουν τις αντιλήψεις των ανθρώπων και τη θέση που έχει ο κάθε άνθρωπος στην κοινωνική πυραμίδα, βάσει χαρακτηριστικών όπως το φύλο του. Είναι γεγονός πως οι αρχαίοι Έλληνες αναγνωρίζουν την αξία του σώματος της γυναίκας και την γιορτάζουν, αλλά φτάνουν μέχρι εκεί. Η γυναικεία υπόσταση πέραν αυτού, παύει να έχει οποιαδήποτε αξία. Παράλληλα είδαμε πως τα έμφυλα στερεότυπα, τα οποία συνεχίζουν να υπάρχουν και σήμερα και ταλανίζουν ακόμα την κοινωνία, εντοπίζονται ήδη στις απαρχές του ανθρώπινου πολιτισμού, ως ανθρώπινα κατασκευάσματα και επιταγές και όχι ως ζητήματα βιολογίας και πνευματικής ικανότητας.


#authorsteam #authors #ancientgreece #women #feminism #patriarchy



Πηγές:


Beauvoir, Simone de. Το Δεύτερο Φύλο. Μετ. Κυριάκος Σιμόπουλος. Εκδόσεις Γλάρος, 1979.


Λαγογιάννη-Γεωργακαράκου, Μαρία. The Countless Aspects of Beauty in Ancient Art. Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 2018.


Mina, Maria. “Carving Out Gender in the Prehistoric Aegean: Anthropomorphic Figurines of the Neolithic and Early Bronze Age.” Journal of Mediterranean Archaeology, vol. 21, no. 2, 2009, pp. 213–21. doi:10.1558/jmea.v21i2.213.


Παπαδημητρίου, Νίκος και Ζωή Τσιρτσώνη, Eπιμ. Η Ελλάδα Στο Ευρύτερο Πολιτισμικό Πλαίσιο Των Βαλκανίων Κατά Την 5η Και 4η Χιλιετία π.Χ. Μουσείο κυκλαδικής τέχνης, 2010.


Παπαθανασόπουλος, Γιώργος, Eπιμ. Νεολιθικός Πολιτισμός Στην Ελλάδα. Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης, 1996.

Ηλεκτρονικές Πηγές:


“Αρχή παιδεύσεως, ονομάτων επίσκεψις.” Θεογονία, ονομάτων επίσκεψις, για τη μελέτη του αρχαίου κόσμου, 10 Απρ 2021,

https://www.theogonia.gr/


“Κατηγορία: Θεότητες της Ελληνικής Μυθολογίας.” Wikipedia, Wikimedia Foundation, 10 Aπρ 2021, https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B7%CE%B3%CE%BF%CF%81%CE%AF%CE%B1:%CE%98%CE%B5%CF%8C%CF%84%CE%B7%CF%84%CE%B5%CF%82_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82_%CE%BC%CF%85%CE%B8%CE%BF%CE%BB%CE%BF%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82



177 προβολές0 σχόλια