Τακούνια και Άνδρες: Επανοικειοποιώντας το Παρελθόν

Ενημερώθηκε: Φεβ 8




2020 ο Χάρι Στάιλς γράφει ιστορία όντας ο πρώτος άνδρας που φωτογραφίζεται για το περιοδικό της Αμερικανικής Vogue φορώντας φόρεμα και προτάσσοντας το μοντέλο ενός Νέου Άνδρα.


2020 η χρονιά που ο Χάρι Στάιλς έγινε προϊόν μίας αρχέγονης κριτικής και φοβίας σχετικά με το τι είναι αποδεκτό και τι τελικά καθορίζει το ετεροκαθοριζόμενο καλούπι του άνδρα.


Κάπως έτσι, φτάνουμε στο αντιφατικό δίπολο, τακούνια και άνδρες. Μίας σχέσης μίσους και αποστροφής, ένα αντιστρόφως ανάλογο θεώρημα που παραμένει άλυτο όσο παραμένουμε τα ίδια σιωπηλά απέναντι του. Ήταν όμως πάντοτε έτσι τα πράγματα; Κι αν τα τακούνια αποτελούσαν κάποτε προνόμιο των ανδρών μήπως τότε αρνούμαστε έναν αναπόφευκτο αναχρονισμό, την επανοικειοποίηση της θηλυκότητας στο φαινομενικά "κυρίαρχο φύλο;"


Άνδρες και τακούνια - Από όργανο πολέμου σε όργανο εξουσίας


Πρωτόλειες παραλλαγές των τακουνιών εντοπίστηκαν ήδη από την εποχή των αρχαίων Αιγυπτίων όπου οι τότε κρεοπώλες προσπαθούσαν να μην λερώνουν τα πόδια τους πατώντας στο αίμα νεκρών ζώων. Αργότερα, πάλι, στην Αρχαία Ελλάδα, συναντάμε τους κοθόρνους στις αρχαίες τραγωδίες ενώ στην Αρχαία Ρώμη τα φορούσαν οι πόρνες, ως χαρακτηριστικό γνώρισμα, έτσι ώστε να μπορούν να εντοπίζονται ευκολότερα από τους πιθανούς αγοραστές τους. Υπενθυμίζεται πως η εμπορία του σεξ ήταν νόμιμη στη Ρώμη. Τέλος, στη μακρινή Ασία και ειδικότερα στο θέατρο Καμπούκι (κλασικό Ιαπωνικό μουσικοχορευτικό δράμα) συναντάμε για ακόμη μία φορά μια υποτυπώδης μορφή τους. Οι ερευνητές, ωστόσο, σημειώνουν και αναγνωρίζουν την έξαρση της χρήσης τους από τους Πέρσες πολεμιστές-ιππείς κατά τον 10ο-15ο αιώνα έτσι ώστε να διευκολύνεται το κράτημα τους από τη σέλα. Ειδικότερα, σύμφωνα με την Ελίζαμπεθ Σέμελχακ, "όταν ο στρατιώτης στεκόταν όρθιος στον αναβατήρα, το τακούνι βοηθούσε στην εξασφάλιση μιας τέτοιας στάσης που θα διευκόλυνε τη ρίψη του βέλους με το τόξο του". Η οικειοποίηση του Περσικού τακουνιού είναι εμφανής στην παράδοση της Αμερικανικής Άγριας Δύσης και αργότερα στα κινηματογραφικά western του Χόλιγουντ.



Τα ταξίδι των τακουνιών στην Ευρώπη ξεκίνησε όταν πια Πέρσες αγγελιοφόροι στο πλαίσιο της διπλωματίας έβαλαν πλώρη για τη Ρωσία, τη Γερμανία και την Ισπανία και αργότερα ολόκληρη την τότε Δύση, με σκοπό τη δημιουργία συμμαχιών για την κατάλυσή της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.


Η χρηστικότητα των τακουνιών δεν πέρασε απαρατήρητη από τους Ευρωπαίους ευγενείς που προσπαθώντας να κρατήσουν καθαρό κάθε μέρος του σώματος τους δεν το βρήκαν διόλου άσχημο να τα αξιοποιήσουν.



Από τη σεμνοτυφη θηλυκότητα στη σεξουαλικοποίηση της γυναίκας ως αρπακτικό.


Το 16ο αιώνα, οι άνδρες επιδίωκαν να εμπνέουν φόβο με το να δείχνουν ψηλότεροι. Το ύψος, θεωρούνταν συνειρμικά σημάδι κυριαρχίας, αρρενωπότητας, πόθου και εξουσίας. Τον ίδιο, βέβαια αιώνα, οι εταίρες της Ιταλίας ξεκίνησαν να υιοθετούν τα τακούνια ως ένα σέξι μα ανδρόγυνο σύμβολο επιδεικνύοντας παράλληλα και το προνόμιο που απολάμβαναν ως πόρνες της ανώτερης τάξης.



Στις αρχές του 17ου αιώνα, ωστόσο, και με τη διάχυση της χρήσης τους στις χαμηλότερες κοινωνικές τάξεις, η αριστοκρατία απάντησε δυναμικά αυξάνοντας το ύψος των πάτων των παπουτσιών. Κάπως έτσι γεννήθηκαν και τα ψηλά τακούνια.


Οι γυναίκες θεωρήθηκαν ευαίσθητες, συναισθηματικές και ανεκπαίδευτες

Κατά τον ίδιο αιώνα, ξεκίνησε να εντείνεται και η ερωτική φαντασίωση γυναικών που φορούν παντελόνια χωρίς ωστόσο το ρούχο να υποδηλώνει κάποιο φύλο πίσω από τη χρήση τους. Οι γυναίκες ξεκίνησαν να υιοθετούν όλο και πιο συχνά παραδοσιακά ανδρικά κομμάτια όπως τρίκωχα καπέλα επωμίδες, χρυσά στρατιωτικά σιρίτια και φυσικά ψηλά τακούνια κάτι που ωστόσο περιοριζόταν στις συζύγους αριστοκρατών. Η ευχαρίστηση που πρόσφεραν στους άνδρες, δημιουργούσε παράλληλα την εντύπωση πως έλκονται ή πως θα έπρεπε να έλκονται και από τις ανδρικές ασχολίες έτσι που το 1630, το διάβασμα, το κάπνισμα, το ποτό και η χρήση τακουνιών να συντελούν στην αρρενοποίησή της εμφάνισης και της συμπεριφοράς τους.




Ο Διαφωτισμός, ως κίνημα, έδωσε με τη σειρά του έμφαση στην εκπαίδευση. Το πνεύμα του Διαφωτισμού, επηρεασμένο από τη λογική και την πρακτικότητα που συνοδεύει τα πράγματα, επηρέασε την ένδυση και υπόδυση σε μεγάλο βαθμό αφού πλέον τόσο τα ρούχα όσο και τα παπούτσια δεν στόχευαν στο να εντυπωσιάσουν αλλά να ντύσουν το σώμα και το μυαλό. Δεν θεωρούνταν πια πρακτικά αλλά αντίθετα επώδυνα στη χρήση μα και κατάλληλα για υποκείμενα όπως οι γυναίκες που δεν χρησιμοποιούσαν τη λογική αλλά το συναίσθημα -κάτι μη-πρακτικό- για να διάγουν τη ζωή τους.


Η ανδρική μόδα, από την άλλη, στράφηκε στο πιο χρηστικό ντύσιμο. Στην Αγγλία, οι αριστοκράτες φορούσαν λιτά ρούχα που σχετίζονταν με την πρακτικότητά της εργασίας τους (π.χ. διαχείριση των κτημάτων της χώρας). Σύμφωνα με τους ειδικούς, ο Διαφωτισμός πυροδότησε τη σπίθα αυτού που ονομάστηκε η Μεγάλη Αποποίηση των Ανδρών (Great Male Renunciation) όπου οι άνδρες σταματούν να φορούν κοσμήματα, φανταχτερά χρώματα και επιδεικτικά υφάσματα τείνοντας στα μαύρα και πιο σοβαρά, που ρέπουν σε μια περισσότερο ομογενοποιημένη εμφάνιση. Τα ανδρικά ρούχα σταμάτησαν πια να σηματοδοτούν ξεκάθαρα την κοινωνική τάξη, ωστόσο το θόλωμα που προκλήθηκε δεν αναίρεσε τις δραματικές διαφορές που κατασκευάζονταν μεταξύ των δύο φύλων.


Ο πόθος των γυναικών ξεκινά να κατασκευάζεται μέσα από τη μόδα των φορεμάτων και των υποδημάτων

Ο χρυσούς μα παράλληλα σκοτεινός αιώνας των τακουνιών δεν ήταν παρά ο 18ος, με τον Λουδοβίκο τον 14ο ο οποίος εκμοντέρνισε το τακούνι προσθέτοντας κόκκινη σόλα στο παπούτσι, επιτρέποντας στους κοντινότερους του μόνο να το φορούν ως ένδειξη της μεταξύ τους σχέσης και συμμαχίας. Το τακούνι αποτέλεσε σε αυτή την περίπτωση πολιτική πράξη, έκφρασης τάξης, προνομίων, και δύναμης.


Μετά το 1740 οι άνδρες σταμάτησαν να τα φορούν, θεωρώντας τα ανόητα και θηλυπρεπή.

Το 1789 με την άφιξη της Γαλλικής επανάστασης, η ανάγκη εκδημοκρατισμού και η πιστή στο σύνθημα: “Ελευθερία, Ισότητα, Αδελφότητα” οδήγησε στην παρακμή των τακουνιών και στην αντικατάσταση τους από φλατ παπούτσια. Με άλλα λόγια, η ανάγκη για ταξική ισότητα και όχι απαραίτητα εξομοίωση οδήγησε στην ανάγκη κατάρριψης της σχέσης και ταύτισης με την αριστοκρατία όπως αυτή εκπροσωπούταν λόγου χάρη με το πρόσωπο της επιφανούς Μαρίας Αντουανέτας.



Το 19ο αιώνα, οι πορνογράφοι ήταν οι πρώτοι που αγκάλιασαν την τεχνολογία και ειδικότερα την εξελισσόμενη τέχνη και τεχνική της φωτογραφίας τραβώντας φωτογραφίες γυμνών γυναικών για τη δημιουργία πρόστυχων καρτ ποστάλ, τοποθετώντας τα μοντέλα σε στάσεις που αναπαριστούσαν κλασικά γυμνά φορώντας ωστόσο ψηλοτάκουνα. Η συνειδητοποίηση της απεικόνισης φαντασιώσεων που μπορούν να πάρουν μορφή μέσα από το γυναικείο σώμα ήταν κάτι που συντέλεσε κατασταλτικά στη ταύτιση των γυναικών με τα τακούνια.


Έτσι, λοιπόν, μεταβαίνουμε στον 20ο αιώνα, την περίοδο κατασκευής της γυναικείας αυτο-εικόνας. Με την έλευση του νέου αιώνα, τα παπούτσια έγιναν δημοφιλές και αναπόσπαστο κομμάτι της γυναικείας γκαρνταρόμπας χάρις ηθοποιούς όπως η Μέριλιν Μονρόε και η Ρίτα Χέιγουορθ που μέσα από το χώρο του θεάματος πρόβαλαν τα τακούνια ως θεμιτό και αναγκαίο αντικείμενο που ωραιοποιεί, σχηματοποιεί και γοητεύει. Το τέλος του δευτέρου παγκοσμίου πολέμου (1939-1945) σε συνδυασμό με την εξέλιξη της κάμερας και την εφαρμογή της σε χώρους όπως ο κινηματογράφος και η διαφήμιση αναβίωσαν τη χρήση τους αποκλειστικά πλέον από γυναίκες.



Οι ερωτικές φωτογραφίες, ο ερωτισμός των σέξυ pinup γυναικών κατά την περίοδο του Πολέμου καθώς και αργότερα αλλά και οι φωτογραφίες μόδας δημιούργησαν τη μυθολογία που περιβάλλει τη γυναίκα νοηματοδοτώντας τα τακούνια ως όπλο του εξωτερικευμένου αυτού ερωτισμού. Επιστρέφοντας πια από τον πόλεμο, οι άνδρες επέμεναν στη χρήση των τακουνιών τόσο στη δημόσια όσο και στην ιδιωτική σφαίρα επιρροής. Ειδικότερα, το 1950, τα τακούνια στιλέτο έγιναν κατάλληλα αν όχι απαραίτητα — από τις καθημερινές εργασίες του σπιτιού μέχρι και το ερωτικό κομμάτι χωρίς ωστόσο να παρουσιάζουν ή να προσδίδουν στη γυναίκα την ψευδαίσθηση πως κατέχει μια κάποια θέση εξουσίας. Οι αλλαγές στη μόδα το 1960 οδήγησαν στην απαγόρευση του στιλέτο, χωρίς ωστόσο να χάνει ως αντικείμενο την ερωτική του ισοτιμία.


Δώσε σε μια γυναίκα τα σωστά παπούτσια, και θα κατακτήσει τον κόσμο - Μέριλιν Μονρόε


Το 1980 παρατηρείται μία στροφή από εργαζόμενες γυναίκες οι οποίες απέφευγαν το στιλέτο επιλέγοντας χαμηλά φλατ παπούτσια, βιώνοντας έτσι το χλευασμό γι 'αυτή την σεξουαλικά αποξενωτική τους επιλογή κάτι που η υψηλή ραπτική φρόντισε να εκμεταλλευτεί χρησιμοποιώντας τα ψηλοτάκουνα ως ένα αντιφατικό σημαίνον που δήλωνε πλέον και την επαγγελματική επιτυχία, ενισχύοντας όμως την σεξουαλικοποιημένη πλευρά του μέσω του γυναικείου ρουχισμού.


Όπως σημειώνεται, οι δημιουργίες των σχεδιαστών εμπεριέχουν σχεδόν πάντοτε την ιδέα της μεταμόρφωσης στις γυναίκες αγνοώντας τη φύση του ανθρώπου πίσω από το ρόλο και τη φύση της γυναίκας, μετατρέποντάς τες επακόλουθα με μεγάλη ευκολία στο οτιδήποτε, μεταξύ άλλων και στην ιδέα του ότι είναι εύκολες στην αιχμαλωσία και την υποταγή.



Τι είναι όμως αυτό που κάνει τις γυναίκες να θεωρούν τον εαυτό τους μα και να θεωρούνται πιο ελκυστικές από τους άνδρες όταν φορούν ψηλά τακούνια;


Σύμφωνα με τον καθηγητή Ψυχολογίας Νικολά Γκεγκέν, “Το μέγεθος του τακουνιού στα παπούτσια των γυναικών ασκεί σημαντική επιρροή στη συμπεριφορά των ανδρών” .


Σε ένα από τα πειράματα που διεξήγαγε, γυναίκες στέκονταν στο δρόμο ζητώντας από τους διερχόμενους να συμπληρώσουν μία έρευνα. Όταν φορούσαν επίπεδα παπούτσια 25 εκ των 60 ανδρών (42%) συμφώνησαν να σταματήσουν και να απαντήσουν στην έρευνα. Όταν τα τακούνια έφταναν τις 2 ίντσες, 36 εκ των 60 ανδρών (60 %) συμφώνησαν να απαντήσουν. Το ποσοστό αυξήθηκε σημαντικά στους 49 εκ των 60 ανδρών (82%) όταν οι γυναίκες φορούσαν παπούτσια 4 ιντσών.


Σύμφωνα, πάλι, με προηγούμενες μελέτες, τα ψηλά τακούνια παραλλάσσουν το βάδισμα και τη στάση, κάνοντας τη γυναίκα να μοιάζει περισσότερο θηλυκή και έτοιμη για αναπαραγωγή.


Ενώ το ανδρικό βάδισμα χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη ταχύτητα, μεγαλύτερο μήκος βήματος και πιο αργό ρυθμό, μεγαλύτερη κίνηση του κεφαλιού και μεγαλύτερη πλευρική ταλάντωση του άνω μέρους τους σώματος στις γυναίκες παρατηρείται αυξημένη κίνηση των γοφών


Επομένως, η αύξηση της ελκυστικότητας μπορεί να θεωρηθεί συνειδητό ή ασυνείδητο κίνητρο επιλογής των ψηλών τακουνιών που κατ 'επέκταση προκαλεί υπέρμετρα οπτικά ερεθίσματα.


“Η υπερσχετικοποίηση των τακουνιών με τη γυναικεία σεξουαλικότητα και τη σεξουαλική ικανοποίηση μπορούν να οδηγήσουν τους άνδρες σε παρερμηνεία της σεξουαλικής πρόθεσης των γυναικών που φορούν ψηλά τακούνια”


Τακούνια και Κακοποίηση


Δεν είναι λίγες οι φορές που η εμμονή με τη σημειολογία των τακουνιών μπορεί να οδηγήσει σε κίνδυνο, μέχρι και δολοφονία γυναικών. Χαρακτηριστική είναι η υπόθεση του Κυριάκου Παπαχρόνη όταν συνελήφθη και δικάστηκε τόσο για τις απόπειρες όσο και για τον βιασμό και τη δολοφονία γυναικών.


Σύμφωνα με τον ίδιο, η αιτία της συμπεριφοράς του, βρίσκεται στις αποτυχημένες προσπάθειες σεξουαλικής συνεύρεσης και η ειρωνεία που εξέλαβε γι 'αυτό από τις ιερόδουλες, στην εφηβική και ενήλικη ζωή του. Όπως αναφέρει “η επίσκεψη στην ιερόδουλη Γραμμένη Θεοχαρίδου και η απαξιωτική συμπεριφορά της ήταν αυτό που ξύπνησε μέσα του τις μνήμες και το μίσος του για τις γυναίκες, και προκάλεσε την εκδικητική μανία του” κάτι που βέβαια πυροδοτούνταν όταν οι γυναίκες φορούσαν τακούνια αφού λειτουργούσαν ερεθιστικά και διεγερτικά.



Συνέπειές της χρήσης τους


Οι φουσκάλες, τα πρησμένα δάχτυλα, το έντονο σφίξιμο, η γενικότερη ενόχληση καθώς και μακροχρόνια προβλήματα όπως η ζημιά των νεύρων αποτελούν μερικές από τις επιπτώσεις της χρήσης των ψηλοτάκουνων που έρχονται να προστεθούν στα παραπάνω.