8 Νοεμβρίου 2020: «Ημέρα Μνήμης και Αλληλεγγύης για τα Ίντερσεξ Άτομα»

Ενημερώθηκε: Φεβ 8



λέξεις: Αντώνιος Κίτσιος



182 χρόνια από τη γέννηση της Χέρκιουλιν Μπάρμπιν,

δεν ξεχνάμε μα συνεχίζουμε να παλεύουμε για τους ίντερσεξ ανθρώπους...



Η 8η Νοεμβρίου 2020, έχει καθιερωθεί ως "Ημέρα Μνήμης ή Αλληλεγγύης για τα Ίντερσεξ Άτομα", καθώς αποτελεί ημέρα γέννησης της Χέρκιουλιν Μπάρμπιν, του πρώτου καταγεγραμμένου ίντερσεξ ατόμου του οποίου η αυτοκτονία, κατόπιν εισπνοής καπνού από καρβουνόσομπα, οδήγησε και στον τραγικό της θάνατο, το Φεβρουάριο του 1868.


Τα ημερολόγιά της, αργότερα κοινοποιημένα από τον μεταδομιστή και μεταμοντερνιστή φιλόσοφο, συγγραφέα, ψυχολόγο και ψυχοπαθολόγο, Μισέλ Φουκώ, αποτέλεσαν ένα σημαντικό ιστορικό ντοκουμέντο τόσο για την ίδια όσο και για το σκληρό και απάνθρωπο πρόσωπο που της έδειξε η κοινωνία. Οι τελευταίες της λέξεις, μάλιστα, απευθύνονται σε όλους εμάς:


‘Πρέπει κανείς να σας λυπάται περισσότερο από εμένα, ίσως. Κοιτάζω από ψηλά την απόλυτη μιζέρια σας, από τη γειτονιά των αγγέλων. Διότι, όπως είπατε, η θέση μου δεν είναι στη στενή σας σφαίρα. Εσείς έχετε τη γη, εγώ έχω απεριόριστο χώρο. Αλυσοδεμένοι εκεί κάτω με τα χιλιάδες δεσμά των χυδαίων υλικών σας αισθήσεων, τα πνεύματά σας δεν μπορούν να βυθιστούν σε αυτόν τον απέραντο Ωκεανό του απεριόριστου, όπου χαμένη για μια ημέρα στις άγονες ακτές σας, η ψυχή μου πίνει βαθιά’.


Σημαία Ίντερσεξ Υπερηφάνειας


Τι δηλώνει όμως ο όρος ίντερσεξ;


Σύμφωνα με τον Ghattas, ο όρος αναφέρεται σε άτομα που "γεννιούνται με χαρακτηριστικά φύλου (όπως χρωμοσώματα, γεννητικά όργανα ή και ορμονική δομή) που δεν ανήκουν αυστηρά στην αρσενική ή θηλυκή κατηγορία ή ανήκουν και στις δύο κατηγορίες ταυτόχρονα".


Στο πλαίσιο της σημερινής ημέρας μνήμης, η 40χρονη Ελένη, ψυχοθεραπεύτρια, ίντερσεξ γυναίκα και ακτιβίστρια, μας συστήνει τον εαυτό και την κοινότητά της.







Πώς είναι να μεγαλώνεις ως ιντερσεξ παιδί στη σύγχρονη Ελλάδα;


Κοίταξε να δεις, για τα σημερινά παιδιά ελπίζω πως τα πράγματα είναι πιο εύκολα. Υπάρχουν, για παράδειγμα, σχετικές ομάδες σε μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπως η δική μας (Intersex Greece), όπου παρέχουμε στήριξη και πληροφόρηση σε άτομα ίντερσεξ και σε γονείς ίντερσεξ παιδιών, ενώ έχουμε δημιουργήσει και μια χρήσιμη λίστα επαφών με γιατρούς και επαγγελματίες υγείας (η οποία συνεχώς ανανεώνεται) στους οποίους παραπέμπουμε το κάθε άτομο ανάλογα με το αίτημά του.


Αν ήταν να μιλήσω, βέβαια, για τα δικά μου χρόνια, τα πράγματα ήταν αρκετά διαφορετικά. Δεν υπήρχε καμία ενημέρωση, καμία ομάδα υποστήριξης. Η περιπέτειά μου ξεκίνησε στα 14 μου, που δε μου είχε έρθει ακόμα η περίοδος και έτσι, αποφασίσαμε να απευθυνθούμε σε ενδοκρινολόγο. Από κει και ύστερα ξεκίνησε ένας προσωπικός Γολγοθάς, που -πίστεψέ με- δεν ήταν καθόλου εύκολος.


χρόνια αργότερα, και έχοντας περάσει όλα αυτά, η μητέρα μου μου είπε, δεν θα με άλλαζε με τίποτα

Υπάρχουν πολλά περιστατικά που με έχουν τραυματίσει ψυχολογικά, τα οποία για να τα διαχειριστώ χρειάστηκα αρκετά χρόνια ψυχοθεραπείας και δουλειάς με τον εαυτό μου. Θα συνόψιζα, μάλιστα, τη συμπεριφορά των γιατρών των δημόσιων νοσοκομείων που επισκέφτηκα, σε τρία χαρακτηριστικά: άσκηση εξουσίας, απαράδεκτα ιατρικά πρωτόκολλα και ημιμάθεια. Θυμάμαι, χαρακτηριστικά, να με εξετάζουν ημίγυμνη δίχως παραβάν στη μέση του θαλάμου των ασθενών και να κάνουν ιατρικά σχόλια για διάφορα σημεία του σώματός μου με χαρακτηριστική απάθεια. Θυμάμαι, επίσης, εκείνο τον μεσήλικα ενδοκρινολόγο να με φωτογραφίζει ημίγυμνη μπροστά στους γονείς μου. Θυμάμαι τους γιατρούς να επιμένουν ότι έπρεπε να γίνει αφαίρεση γονάδων (έσω γεννητικά όργανα), επειδή δεν ανήκαν ξεκάθαρα στο ένα ή στο άλλο φύλο και υπήρχε πιθανότητα καρκινοποίησης, κάτι που σήμερα ξέρουμε από τη βιβλιογραφία ότι δεν είναι βέβαιο, κι ότι θα μπορούσε να αναβληθεί για αργότερα, οπόταν θα ήμουν ενήλικη και θα μπορούσα να διαλέξω εγώ για τον εαυτό μου. Και βέβαια, θυμάμαι τους γιατρούς μετά το τέλος της επέμβασης να λένε στους γονείς μου ότι έπρεπε να κρατήσω μυστικές όλες τις λεπτομέρειες σχετικά με το “σύνδρομό”* μου (όπως το αποκαλούσαν τότε) ακόμη και από τα ίδια μου τα αδέρφια, για να μην το χρησιμοποιήσουν ποτέ εναντίον μου. Έδιναν, δηλαδή, ψυχολογικές συμβουλές, αντί να μας παραπέμψουν σε ψυχολογική υποστήριξη.



* Πρόκειται για τον όρο “ΧΥ γοναδική δυσγενεσία” ή Swyer’s, που πρακτικά σημαίνει ότι, ενώ ο φαινότυπος του ατόμου είναι γυναικείος, ο γονότυπος είναι ΧΥ, αυτός που συνήθως απαντάται στα αρσενικά. Είναι μια από τις πολλές διαφοροποιήσεις της ανάπτυξης φύλου και από τις αρκετές υποπεριπτώσεις γυναικών με ΧΥ γονίδια.




Σε ότι αφορά την εγχείρηση, αυτή θα μπορούσε να είχε γίνει λαπαροσκοπικά και να είχα αποφύγει το νυστέρι, όπως γίνεται σε όλη την Ευρώπη. Όχι μόνο δεν έγινε αυτό, αλλά έγινα το μήλον της έριδος ανάμεσα σε δύο δημόσια νοσοκομεία, για το ποιος είχε τη γνώση και αρμοδιότητα να με εγχειρίσει, λες και ήμουν τρόπαιο.


Στον προεγχειρητικό έλεγχο στο πρώτο νοσοκομείο, θυμάμαι να με εξετάζουν σε γυναικολογική στάση γύρω στα 10 άτομα (γιατροί-νοσηλευτές-φοιτητές) και να μιλάνε αγγλικά για να μην καταλάβω (φυσικά, καταλάβαινα τα πάντα και τους το είπα). Ποτέ δε ζητήθηκε ξεκάθαρα η συναίνεση από μένα και τους γονείς μου προκειμένου να με εξετάσουν ομαδικά (σαν πειραματόζωο), και εννοείται ότι αν είχα επιλογή, δε θα το δεχόμουν ποτέ. Όπως επίσης εννοείται ότι για αυτές και για άλλες “ιατρικές” τους πρακτικές, αν είχα τη δυνατότητα σήμερα, θα τους έκανα μήνυση.



είναι τόσο ψυχοπιεστικό το να καλείσαι να υποστηρίξεις είτε τη βιολογική είτε την ψυχολογική σου φυλοδιαφορετικότητα σε έναν κόσμο που είναι ακόμα αρκετά συντηρητικός και στιγματιστικός


Όσο για την ίδια την εγχείρηση, αποδείχτηκε τελικά φιάσκο για το πρώτο νοσοκομείο, όπου ενώ πήρα κανονικά όλη τη νάρκωση, δεν προχώρησαν -ευτυχώς- στην επέμβαση, αφού δεν μπορούσαν καν να αντιληφθούν τις ανατομικές διαφορές του ίντερσεξ γυναικείου σώματός μου. Με παρέμπεμψαν τελικά στην άλλη κλινική, όπου επίσης η αντιμετώπιση ήταν αντιεπαγγελματική. Θυμάμαι τους γονείς μου να μην έχουν επαρκή ενημέρωση για το τι συνέβαινε και να τρέχουν πίσω από τους γιατρούς στους διαδρόμους για να πάρουν μια ενημέρωση της προκοπής. Και βέβαια, θυμάμαι τη σαδιστική συμπεριφορά του γιατρού που λίγες μέρες μετά την επέμβαση μου έβγαζε τα ράμματα, ο οποίος με ειρωνευόταν επειδή πονούσα, λέγοντάς μου χαρακτηριστικά ότι “αυτά παθαίνουν τα κορίτσια που βιάζονται να τελειώσουν με την εγχείρηση και να πάνε σπίτι τους” (είχε ήδη αρχίσει η σχολική χρονιά και είχαμε ζητήσει να μας χειρουργήσουν σύντομα για να μην κάνω πολλές απουσίες). Περιττό να πω ότι η συνολική τους συμπεριφορά κλόνισε την εμπιστοσύνη μου γενικά στους γιατρούς, κάτι που με έκανε να αναβάλω για χρόνια την αναζήτηση ιατρικής βοήθειας και ενημέρωσης για την κατάστασή μου, που ήταν απαραίτητη στην περίπτωσή μου (π.χ. για το τι είδους ορμονική υποκατάσταση έπρεπε να λαμβάνω).


Ένα άλλο αρνητικό της όλης κατάστασης ήταν ότι δεν μπορούσα να μοιραστώ όλες αυτές τις πληροφορίες και εμπειρίες με φίλους, συγγενείς, συμμαθητές, καθηγητές, ακριβώς επειδή ο όρος ίντερσεξ δεν υπήρχε καν στο λεξιλόγιό μας τότε (είχε μόλις αρχίσει να γίνεται κοινή συνείδηση τότε ο όρος “τρανς” στην ελληνική κοινωνία). Οπότε, εκτός του ότι έζησα όλες αυτές τις τραυματικές για το σώμα και την ψυχή μου εμπειρίες, για χρόνια δεν μπόρεσα να τις μοιραστώ με κανέναν, από φόβο και ντροπή. Ήμουν μόνη μου.


Καταλήγοντας, αν οι γιατροί ήταν καλύτερα καταρτισμένοι στο αντικείμενο, και κυρίως αν είχαν στοιχειώδεις γνώσεις αντιμετώπισης των “ασθενών” και μια υποτυπώδη ζεστασιά και ανθρωπιά, θα είχα αποφύγει τεράστιο μέρος όλου αυτού του ψυχοσωματικού τραυματισμού.






Ποια είναι τα στάδια που περνάει ένα ίντερσεξ άτομο μέχρι τελικά να αποδεχθεί την ταυτότητα του;


Εξαρτάται πάντα από το κάθε άτομο. Αν γεννηθείς σε περιβάλλον που σε αποδέχεται και σε στηρίζει, τότε μαθαίνεις και συ να αποδέχεσαι τον εαυτό σου και την όποια διαφορετικότητά σου. Γιατί όλοι είμαστε διαφορετικοί και μοναδικοί: άντρες, γυναίκες, ίντερσεξ. Προσωπικά, η ψυχοθεραπεία ήταν που με βοήθησε να ενσωματώσω την ίντερσεξ ταυτότητα μου, δίχως να το κάνω επιδεικτικά (κοιτάξτε με, είμαι ξεχωριστή επειδή είμαι ίντερσεξ), αλλά και ούτε και να παραμείνω στο άλλο άκρο που είχα φτάσει, που ήταν να με θεωρώ λιγότερο γυναίκα από τις άλλες.


Πόσο εύκολο είναι να αποκρύψεις την ίντερσεξ ταυτότητα σου σε μια εποχή που έχουμε μάθει να δημοσιοποιούμε και να εκθέτουμε κάθε τι δικό μας;


Είναι θέμα ορίων. Ακριβώς επειδή υπέστην όλα όσα σου περιέγραψα με τους γιατρούς, έμαθα να βάζω τα όριά μου, ακριβώς για να μην ξανατραυματιστώ. Εκεί που δυσκολεύουν ουσιαστικά τα πράγματα για μια ίντερσεξ γυναίκα, είναι στο συντροφικό κομμάτι, όταν πια καλείσαι να αναλογιστείς τι θα αποκαλύψεις στον σύντροφό σου, μέχρι ποιο σημείο και με ποιον τρόπο. Και δε σου κρύβω πως συχνά αισθανόμουν ενοχές, όπως και άλλες ίντερσεξ ετεροφυλόφιλες γυναίκες που έχω συναντήσει, επειδή θεωρούσαμε ότι πρέπει να είμαστε ξεκάθαρες με το άτομο που έχουμε απέναντί μας, είτε για το ότι είμαστε ΧΥ γυναίκες και δεν έχουμε περίοδο (πληροφορία που, παρότι πρακτικά δεν επηρεάζει τη σχέση, μπορεί να είναι σοκαριστική για έναν μέσο άντρα), είτε για το ότι δεν μπορούμε να κάνουμε παιδιά**. Αυτός ήταν κι ένας από τους λόγους που δίσταζα για χρόνια να εμπλακώ σε μακροχρόνιες σχέσεις. Για να αποφύγω τις λεπτομέρειες για την ίντερσεξ ταυτότητά μου. Πόσο μάλλον με άτομα του άμεσου περιβάλλοντος, π.χ. φίλους του αδερφού μου που μπορεί να με φλέρταραν. Έτρεμα στην ιδέα ότι θα εκμυστηρευθώ κάτι και ότι αυτό θα μπορούσε να μαθευτεί στον ευρύτερο περίγυρό μου (φιλικό, συγγενικό, επαγγελματικό). Σήμερα γνωρίζω ότι έχω το δικαίωμα να μοιραστώ ό,τι εγώ κρίνω κάθε φορά, ανάλογα με το επίπεδο οικειότητας και το στάδιο σχέσης που βρίσκομαι με τον εκάστοτε σύντροφο.


** Αυτό δεν ισχύει για όλες τις ΧΥ γυναίκες ή τις ίντερσεξ γυναίκες. Αν, παρά τη διαφοροποίησή τους, έχουν λειτουργική μήτρα, μπορούν με διάφορους τρόπους να τεκνοποιήσουν.




Θεωρείς πως υπάρχει εσωτερικευμένη ιντερφοβία στην ίδια την ιντερσεξ κοινότητα;


Εγώ θα πω, πως όσο περισσότερο αποδέχεσαι τον εαυτό σου, τόσο περισσότερο αποδέχεσαι και τους γύρω σου.


Πώς προσλαμβάνει η ευρύτερη ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητα την ανάγκη ορατότητας και διεκδίκησης για τα ίντερσεξ άτομα;


Η ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητα υποστηρίζει ξεκάθαρα την ορατότητα και τις διεκδικήσεις των ίντερσεξ ατόμων. Οι περισσότερες ενεργές ίντερσεξ κοινότητες στον κόσμο αυτή τη στιγμή λειτουργούν με τη στήριξη και την επιχορήγηση από ομάδες και θεσμικά όργανα της ΛΟΑΤΚΙΑ+ κοινότητας.


Σε σχέση τώρα με την ορατότητα, το μόνο αρνητικό που έχω εντοπίσει είναι ότι ίσως ορισμένοι ακτιβιστές περιμένουν από τους ίντερσεξ ανθρώπους να κάνουν δημόσια coming out ως ίντερσεξ άτομα, για να μπορούν να διεκδικήσουν τα δικαιώματά τους. Είναι πολύ λεπτό και προσωπικό ζήτημα του καθενός ο τρόπος που επιλέγει να εκπροσωπεί τον εαυτό του και να δρα ακτιβιστικά. Η πιθανότητα επανατραυματισμού του ατόμου από μια τέτοια διαδικασία δε θα έπρεπε να παίρνεται αψήφιστα. Χρειάζεται όλοι να σεβόμαστε τον τρόπο που ο καθένας επιθυμεί να προσφέρει και να δράσει.


Είναι η ετεροκανονικότητα μία παγίδα με την οποία έρχεσαι αντιμέτωπη;


Ναι, είναι. Όπως και το δίπολο του φύλου μπορεί να μπερδέψει έναν ίντερσεξ άνθρωπο (φτάνεις στο σημείο να αναρωτιέσαι αν υπάρχεις, αφού δεν αναφέρεσαι πουθενά στα σχολικά κι επιστημονικά βιβλία), έτσι και η ετεροκανονικότητα μπορεί να μπερδέψει έναν άνθρωπο που διερευνά τη σεξουαλικότητά του. Είναι ήδη βαρύ το υπαρξιακό φορτίο που επωμίζεται ένα ίντερσεξ άτομο από την εφηβεία του με αναρωτήσεις του τύπου “είμαι φυσιολογικ@;”, “ανήκω στη νόρμα;”, “μπορούν να με αποδεχτούν”; “Μήπως με βλέπουν ως ανώμαλ@”; “Αν πω την αλήθεια μου, θα με εκμεταλλευτούν, θα με δουν σαν σεξουαλικό αντικείμενο;” Και δω έρχεται και κουμπώνει ένας ακόμα φόβος, εκείνος του σεξουαλικού προσανατολισμού. “Αν είμαι και λεσβία πέρα από ίντερσεξ, θα το αντέξω;” Εγώ προσωπικά αυτοπροσδιορίζομαι ως ετεροφυλόφιλη ίντερσεξ γυναίκα, αλλά πιστεύω ακράδαντα ότι η σεξουαλικότητα αποτελεί φάσμα, όπως και το βιολογικό φύλο, κι ότι ο πραγματικός έρωτας δεν κοιτάζει φύλο ή γεννητικά όργανα.




Πολλές φορές ταυτίζουμε λανθασμένα τον όρο τρανς με τον όρο ίντερσεξ, μπορείς να εξηγήσεις τη διαφορά;


Ο όρος τρανς, σχετίζεται με το πώς νιώθει το εκάστοτε άτομο σε σχέση με το βιολογικό του φύλο, ενώ ο όρος ίντερσεξ αναφέρεται σε μια βιολογική διαφοροποίηση του φύλου αυτή καθεαυτή. Είναι τελείως διαφορετικά πράγματα. Βέβαια, είναι τόσο ψυχοπιεστικό το να καλείσαι να υποστηρίξεις είτε τη βιολογική είτε την ψυχολογική σου φυλοδιαφορετικότητα σε έναν κόσμο που είναι ακόμα αρκετά συντηρητικός και στιγματιστικός, που θεωρώ ότι σε αυτό το σημείο κατανοούμε ο ένας τον άλλο. Με αυτήν την έννοια, νιώθω πως μπορώ να καταλάβω κάποιες πτυχές της τρανς ψυχοσύνθεσης και γενικά, βλέπω πως έχω μια άλλη ευαισθησία σε θέματα διαφοροποίησης φύλου και προσανατολισμού σε σχέση με το ευρύτερο περιβάλλον μου.


Θεωρείς πως οι τελευταίες εξελίξεις στο χώρο το ΛΟΑΤΚΙ δικαιωμάτων και ειδικότερα ο νόμος 4491/2017 για τη νομική αναγνώριση της ταυτότητας φύλου ωφέλησε την ιντερσεξ κοινότητα;


Θα ξεκινήσω από το ότι δεν νοείται ισότητα από τη στιγμή που αυτονόητα πράγματα, όπως ο γάμος μεταξύ ομοφυλόφιλων ή η υιοθεσία δεν καλύπτονται νομικά. Όσον αφορά την ίντερσεξ κοινότητα, εννοείται πως δεν είμαστε καλυμμένοι. Ο όρος ίντερσεξ δε